Het Gotcha-spel: regels, varianten en geschiedenis

Gotcha is een sociaal spel voor grote groepen waarin elke speler één andere speler als geheim doelwit krijgt. Je jaagt op je doelwit, maar je wordt zelf ook bejaagd door iemand van wie je niet weet wie het is. Schakel je je doelwit uit volgens de afgesproken regel, dan roep je "Gotcha!" en neem je zijn of haar doelwit over. Zo wordt de keten steeds korter, tot er één overlevende is.

Het spel heeft geen officiële regels en geen doos. Elke groep speelt het anders, en dat is precies de charme. In Vlaanderen en Nederland ken je het misschien onder een andere naam: Killer, Assassin, moordenaartje of moordspel. De naam Gotcha komt van het Engelse "I got you", wat je zegt op het moment dat je je doelwit te pakken hebt.

Wat Gotcha anders maakt dan een gewoon gezelschapsspel: het loopt door terwijl je andere dingen doet. Tijdens het eten, op de bus, in de les of aan de bar kan elk gesprek een hinderlaag zijn. Daarom werkt het zo goed op plekken waar een groep dagenlang samen is.

Omdat Gotcha geen vaste regels heeft, staat of valt een potje met de afspraken vooraf. Dit zijn de regels die ervaren groepen bijna altijd gebruiken.

• Veilige zones. Slaapzalen, toiletten, de keuken tijdens het koken, de les of de vergadering: spreek af waar niemand uitgeschakeld kan worden. Anders wordt het spel al snel vervelend in plaats van spannend.
• Geen getuigen. In de meeste varianten telt een eliminatie alleen als niemand anders het zag. Dat dwingt jagers tot geduld en slimme timing, en het houdt de groep in het ongewisse over wie nog meespeelt.
• Het doelwit bevestigt. Discussies over "dat telde niet" verpesten meer potjes dan valsspelers. Laat het doelwit zelf toegeven dat het geraakt is, of laat een neutrale spelleider beslissen.
• Doden zwijgen. Wie uitgeschakeld is, vertelt niet wie zijn jager was en wie zijn doelwit was. Anders valt de keten in twee zinnen uit elkaar.
• Een tijdslimiet. Op een feestje is dat een avond, op kamp een week. Zonder einde duiken de laatste spelers onder en dooft het spel uit. Bij een gelijkspel wint wie de meeste eliminaties heeft.
• Een inhaalregel. Wie na een dag nog niemand uitschakelde, krijgt bijvoorbeeld een hint over zijn doelwit, of zijn doelwit krijgt een hint over hem. Zo blijven de rustige spelers ook in het spel.

Het wapen bepaalt de sfeer van het spel. Van nat en luidruchtig tot onzichtbaar en subtiel: dit zijn de versies die je in Vlaanderen en Nederland het vaakst tegenkomt.

Op kamp met de jeugdbeweging

Chiro, scouts, KSA en KLJ spelen Gotcha vaak als rode draad door een heel kamp. De leiding start het spel op dag één en de laatste overlevende wordt op de slotavond gekroond. Tip: houd het per afdeling, of laat leiding en leden in aparte ketens spelen, zodat de jongsten niet meteen worden weggespeeld.

Op kot en in de studentenclub

De grootste Belgische Gotcha ooit was een studentenspel: in april 2009 speelden in Gent duizend studenten tegelijk, met waterverstuivers omdat de politie waterpistolen had verboden. Studentenclubs spelen het nog steeds, meestal met een keten die weken loopt en een prijs op de slotcantus.

Als teambuilding op het werk of op school

Woord-Gotcha is de ideale kantoorvariant: geen materiaal, geen lawaai en het dwingt collega's uit verschillende teams om met elkaar te praten. Scholen gebruiken het als teambuilding voor het lerarenkorps, met als enige regel dat de les zelf een veilige zone is.

Op feestjes, vakanties en familiefeesten

Voor een avond werkt een korte versie het best: een keten van tien tot dertig mensen, een uur of twee, en een ontmaskering die het spel spannend houdt voor wie vroeg wordt uitgeschakeld. Kerst, nieuwjaar, een vrijgezellenweekend of een week op de camping: overal waar een groep bij elkaar zit, past Gotcha.

Het idee van een geheime moordketen bestaat al langer, maar het spel zoals we het nu kennen werd in de jaren zeventig en tachtig populair op Amerikaanse campussen, onder de namen Assassin en Killer. De film Tag: The Assassination Game uit 1982 en vooral Gotcha! uit 1985 maakten het spel wereldwijd bekend en gaven het zijn bekendste naam.

In de Lage Landen kwam het spel binnen via scouting, jeugdbewegingen en studentenverenigingen, waar het tot vandaag in activiteitendatabanken en kampboekjes staat. Elke generatie leiding vindt het opnieuw uit, met een ander wapen en andere regels. Dat er geen eigenaar en geen doos is, is waarschijnlijk de reden dat Gotcha nooit uit de mode raakte.

Het grootste werk aan een klassiek Gotcha-spel is de organisatie: briefjes schrijven, de keten sluitend maken, bijhouden wie nog leeft en wie welk doelwit overnam. Op playgotcha.be doet de site dat voor je, gratis en zonder app te installeren.

• De host maakt een spel aan en kiest woorden of acties en een moeilijkheidsgraad.
• Spelers scannen een QR-code, kiezen een naam en staan in de lobby. Geen account nodig.
• Bij de start krijgt iedereen in het geheim een doelwit en een opdracht op zijn eigen scherm.
• Lukt je opdracht, dan druk je op GOTCHA. Je doelwit krijgt het te zien, is uitgeschakeld en jij krijgt automatisch zijn doelwit.
• Denk je te weten wie op jou jaagt en met welk woord? Dan kun je je jager ontmaskeren. Juist geraden: je jager is uit. Fout: jij bent uit.
• Het scorebord, de winnaar en een knop om meteen opnieuw te spelen met dezelfde groep verschijnen vanzelf.

Lees op hoe werkt het de volledige speluitleg, of bekijk de woorden en acties die de app gebruikt.